Polak ucieknie nawet z piekła. Słynne ucieczki Polaków. Wyjątkowa książka o niezwykłych ludziach

***

Statkiem, konno, samochodami, pociągami lub na własnych nogach. Tygodnie, miesiące a czasem lata pełnych śmiertelnych niebezpieczeństw wędrówek. Tysiące kilometrów pokonanych w jednym celu – by udowodnić, że Polak nigdy nie będzie niewolnikiem.

***

Bohaterami tych niezwykłych historii kierowały różne uczucia i motywacje. Wanda Pawłowska uciekła z Kazachstanu, bo tęskniła za synkiem. Maurycy Beniowski był dumnym polskim szlachcicem, któremu honor nie pozwalał pogodzić się z myślą o niewoli gdzieś na zapomnianym przez Boga i ludzi krańcu świata. Kazimierz Piechowski postanowił udowodnić, że można pokonać nieludzki system u uciec z miejsca, którego nazwa do dziś budzi grozę – Auschwitz. Wiara, miłość, determinacja i poczucie obowiązku napędzały tych, którzy, ryzykując życiem, dokonali rzeczy, wydawałoby się, niemożliwych.

***

Ale aby plan się powiódł, potrzebna była też wiedza i inteligencja. Opisy przygotowań do ucieczek z twierdzy Srebrna Góra czy KL Auschwitz to gotowe scenariusze sensacyjnych filmów; trudno uwierzyć, że do tej pory takie nie powstały. Czasem oprócz sprytu potrzebna była też wola walki. Maurycy Beniowski i jego towarzysze zesłania, żydowscy więźniowie obozu śmierci w Sobiborze czy akowcy-jeńcy sowieckiej NKWD ze Skrobowa musieli wzniecić zbrojne bunty i odnieść zwycięstwa, zanim znów mogli zakosztować smaku wolności.

***

Każda z tych ucieczek była inna. Rufin Piotrowski samotnie pokonał pięć tysięcy kilometrów z Syberii. Bronisław Szeremeta i Ferdynand Ossendowski mogli liczyć na wsparcie jednego lub kilku towarzyszy. Wywiezienie z Polski we wrześniu 1939 roku ogromnego skarbu – wartych dziesiątki milionów dolarów zapasów złota – wymagało z kolei zakrojonej na wielką skalę, skoordynowanej akcji wielu osób.

***

A jednak wszystkie opisane zdarzenia coś łączy. To głęboka wiara, że bycia Polakiem nie da się pogodzić z biernym fatalizmem. Bohaterowie tej książki to zaledwie niewielka garstka spośród ogromnej rzeszy ludzi, którzy dla wolności gotowi byli na największe poświęcenie i ryzyko. Jednym się udało, innym nie, ale warto wiedzieć, że naszą historię pisali również słynni uciekinierzy.

***

Naprawdę, trzeba było mieć pecha, żeby dostać do pilnowania Polaka…

***

Moja nowa książka na rynku już od 19 lipca. Zapraszam do zakupu i lektury. Więcej na temat książki.

Historyczne dziennikarstwo śledcze dla tygodnika Polityka

Historyczne dziennikarstwo śledcze to ustalanie nieznanych przyczyn znanych wydarzeń i odkrywanie faktów, o których milczy tzw. oficjalna historia. Współpraca z tygodnikiem Polityka przyniosła kilkanaście nowych publikacji z tego gatunku:
  • Czechosłowacja idzie na wojnę z Hitlerem (Polityka 20/2018). Fatalny w skutkach tzw. kryzys weekendowy sprzed 80 lat do dziś pozostaje wydarzeniem pełnym zagadek.
  • Nieomal Sarajewo (Polityka 11/2018). 80 lat temu polski rząd postawił litewskiemu ultimatum z żądaniem nawiązania stosunków dyplomatycznych w ciągu 48 godzin. Jednocześnie przy granicy z Litwą w gotowości bojowej stanęły polskie i niemieckie wojska.
  • Wybrani na zamachowców (Polityka 5/2018). 40 lat temu świat obiegła wiadomość o aresztowaniu trzech Ormian oskarżonych o podłożenie w Moskwie bomb. Pośpiech, z jakim wykonano na nich wyrok śmierci, i ukrycie ich nazwisk przed opinią publiczną świadczyły o tym, że sprawa ma głębokie drugie dno.
  • Wyprawa po sławę (Polityka 51-52/2017). 140 lat temu rozpoczęła się wielka amerykańska kariera Heleny Modrzejewskiej. Jej początkiem była artystyczna komuna, założona w Kalifornii przez aktorkę, jej męża i Henryka Sienkiewicza.
  • Sąd nad sędziami (Polityka 49/2017). 70 lat temu ogłoszono w Norymberdze wyroki na 15 sędziów, prokuratorów i urzędników ministerstwa sprawiedliwości III Rzeszy. Ich proces odsłonił przestępcze skutki upolitycznienia wymiaru sprawiedliwości.
  • Radioaktywny skarb w góralskiej szopie (Polityka 29/2017). Przez kilkanaście lat w szopie naprzeciw cmentarza w Poroninie przechowywano rad, podarowany Polsce przez Marię Skłodowską-Curie. Skąd się tam wziął?
  • Niech pan pisze, panie Hoess (Polityka 15/2017). Do napisania biografii namówiły Rudolfa Hoessa, komendanta Auschwitz-Birkenau, dwie osoby – prowadzący przeciw niemu śledztwo sędzia Jan Sehn i psychiatra Stanisław Batawia. Co skłoniło zbrodniarza, by ulec ich prośbom?
  • Morscy kowboje przybywają do Gdańska (Polityka 15/2017). 70 lat temu zakończyła się niezwykła operacja pomocy dla Polski, w której ważną rolę odegrali młodzi ludzie rekrutujący się z ortodoksyjnych społeczności religijnych USA. Nazwano ich morskimi kowbojami.
  • Wejście frommsów (Polityka 1/2017). Gdy 100 lat temu urodzony w Polsce Julius Fromm wymyślił lateksowe prezerwatywy i rozpoczął ich masową produkcję, w berlińskich kabaretach śpiewano o nich piosenki. Kres kondomowemu imperium położyli naziści.
  • Niech żyje wojna! (Polityka 48/2016). Po wybuchu wojny domowej w Hiszpanii RP stała się trzecim – po Związku Radzieckim i Francji – dostawcą broni dla republikańskiego rządu. Armia gen. Franco otrzymała z Polski pomoc ponad 40 razy mniejszą. Decydowały nie sympatie polityczne, lecz interesy.
  • Amerykańscy niewolnicy Stalina (Polityka 36/2016). W czasie Wielkiego Kryzysu tysiące Amerykanów wyjechały szukać pracy w Związku Sowieckim. Większość przepadła bez wieści.
***
    Interesuje Cię multimedialne szkolenie z pisania, fotografii, grafiki, internetu i social mediów? Pisz na biuro@amaf.pl

    Niesamowite historie z Powstania Warszawskiego i obozów zagłady

    21 moich tekstów znalazło się w dwóch wydaniach specjalnych Newsweeka Historia z sierpnia 2014 roku i stycznia 2015 roku. Pierwszy numer zawiera 63 wyjątkowe opowieści i relacje związane z Powstaniem Warszawskim. Te czasami wstrząsające, innym razem zabawne – i czasem niepublikowane dotąd – historie rzucają nowe światło na dramatyczne wydarzenia sprzed 70 lat.

    Numer styczniowy poświęcony jest w całości Zagładzie – ludziom, faktom i okolicznościom które sprawiły, że ta największa zbrodnia w historii stała się możliwa. Piszę w nim m.in. o nazistowskim prawodawstwie, historii obozów zagłady, eksperymentach medycznych, bezczynności aliantów wobec Holocaustu a także wyjątkowych ludziach, takich jak Primo Levi i Rafał Lemkin, dzięki którym udało się nie tylko poznać mechanizmy ludobójstwa, ale też doprowadzić do uznania go za zbrodnię, której ściganie jest obowiązkiem całej międzynarodowej społeczności.

    Wywiad z profesorem Antony Beevorem w Focusie Historia

    Z profesorem Beevorem miałem przyjemność porozmawiać w lutym, kiedy przyjechał do Polski promować swoje najnowsze, monumentalne dzieło „Druga wojna światowa”. Ta licząca ponad 1000 stron książka burzy wiele stereotypów, szczególnie popularnych w Polsce. Mój wywiad z Antony Beevorem ukazał się właśnie w kwietniowym numerze Focusa Historia, podobnie jak teksty o polskich i żydowskich bokserach, walczących w obozach śmierci.